Tekst: Jona 1: 11 – 12
Voorts zeiden zij tot hem: Wat zullen wij u doen, opdat de zee stil worde van ons? Want de zee werd hoe langer hoe onstuimiger. En hij zeide tot hen: Neemt mij op, en werpt mij in de zee, zo zal de zee stil worden van ulieden; want ik weet, dat deze grote storm ulieden om mijnentwil overkomt.
Thema: Jona en het stillen van Gods toorn
- De vraag naar de verzoening
- De weg tot de verzoening
- De verkondiging van de verzoening
Liturgie
- Psalm 42: 4
- Psalm 19: 6
- Lezen: 2 Samuël 24: 1 – 18
- Psalm 50: 2, 3, 6
- Psalm 38: 15
- Psalm 27: 5, 7 (aan de uitgang extra collecte voor Deputaatschap Israël)
Gespreksvragen
- God roept een Oekraïense dominee om Putin en zijn tirannenclub het oordeel aan te zeggen op het rode plein. Zo ongeveer ervoer Jona Gods roeping om naar Ninevé te gaan. Tegelijkertijd ként Jona het hart van God (Jona 4: 2) en (re)citeert hij God zelf (Exodus 34: 6) en dát zorgt ervoor dat hij zo ver mogelijk vlucht van de plek waar God hem hebben wil. Hij gunt Ninevé Gods wraak maar niet Zijn genade, hoe kijken wij aan tegen de tirannen in ons bestaan; hen die ons iets/veel schuldig zijn?
- Lees Psalm 139 vers 21 – 22 “Zou ik niet haten (afwijzen/me afkeren) HEERE die U haten (afwijzen/zich afkeren)… tot vijanden zijn zij mij.” Hoe verhoudt zich dat tot Gods opdracht aan Jona om naar Ninevé te gaan en onze omgang met buren en collega’s die in woord en daad God afwijzen?
- Alleen kinderen van God kunnen God zó diep grieven door Zijn woorden (Exodus 34: 6) zo Godonterend te citeren (Jona 4: 2). Wat Jona in hoofdstuk 4 belijdt, leeft hij in hoofdstuk 1 uit. Hij vertoont hier het meest bedroevende beeld van een kind van God en krijgt dus ook met de toorn van God te maken. Heel de schepping schakelt God in om Zijn kind en knecht een les te leren – ook tot waarschuwend voorbeeld voor ons. Onderzoek je hart en leven eens of jij ook Gods Woord misbruikt en Zijn hart grieft om jouw eigen ideeën over Hem, jezelf en anderen te rechtvaardigen.
- Voor God ligt het grootste probleem voor de uitvoering van Zijn heilsplan niet bij heidense scheepslui en goddeloze Ninevieten of het regelen van een storm en een grote vis, maar bij het hart en de houding van Gods profeet en volk. Zegt dat ook iets over ons als kerkenraad en gemeente in onze verhouding tot de wereld om ons heen? Welke lessen moeten wij dan ter harte nemen uit de preek van deze morgen?
- Jona ként God en denkt toch voor hem te kunnen vluchten (naar Tarsis dat achter de zuilen van Herculus (waarop geschreven stond “Non plus ultra” (niet verder!) in de straat van Gibraltar lag; het symbolisch einde van de wereld). Wat een dwaasheid (Jeremia 23: 24)! Dat ontdekt Jona tot zijn schande én behoud in dit hoofdstuk! Kén jij God en ren jij weg voor Zijn alwetendheid en jouw opdracht? Sta stil, keer om, ga niet verder! Je bevindt je op de meest onveilige weg die je kunt nemen; ren niet weg van God maar naar Hem toe; alleen in Hem en in zijn weg met jou ben je veilig (Spreuken 18: 10).
- De Heere moest veel ‘kwaad’ toelaten in het leven van Zijn kind en knecht Jona (en David) voordat hij uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor zijn zondige keuzes op zich nam ook al had dat grote gevolgen. Hoe is dat in jouw leven? Ben jij al tot een belijden en erkennen van jouw zonden gekomen. Stop met je vrouw of man, je kinderen of ouders nog langer te laten lijden onder de gevolgen van jouw zonden. Geef eerlijk antwoord op de moeilijke vragen die jou gesteld worden en besef; de waarheid maakt vrij, al kan de weg waarlangs dat gebeurt heel moeilijk zijn!
- Tegen Gods recht (en genade) aanbotsen als we in zonden vallen is niet iets om (later) grote verhalen over te vertellen en trots op te zijn maar beschaamd en ootmoedig. God laat Jona overboord zetten en dat zegt meer over zijn heel persoonlijke zondige ongehoorzaamheid dan over Gods gang met mensen in hun bekering. Die diepe ervaringen met Gods recht zijn dus niet normatief en ook niet iets om naar te verlangen. Doet u dat wel, dan brengt u veel duisternis over uw ziel. Lees Romeinen 6! Wie niet zó bewust als Jona tégen Gods bevel ingaat krijgt meestal geen ‘overboord-ervaring.’ Dank God als Hij jou niet zo heftig tegen hoefde te komen voordat je Hem van harte ging dienen; Obadja en Timotheüs kenden een heel andere levensgang dan Jona. “De bedaarde gang is veelal een vruchtbare gang” zeiden onze pastorale oudvaders. Lees bijvoorbeeld de hoofdstukken “Roeping en wedergeboorte” in de redelijke Godsdienst van Wilhelmus à Brakel! Jona’s geschiedenis is vooral een ernstige waarschuwing voor kinderen van God die hun opdracht ontvluchten en niet een model bekeringsweg die God gaat met mensen.
Jona zoals Ninevé hem ontving en zoals zijn verhaal vermeld bleef in de geschiedenis
Gods oordeel over Jona en gelijktijdig gebruik van een vis om Jona te redden vormde ook een onvermoede voorbereiding op zijn welkom in Ninevé, het centrum van de dienst van Dagon in die dagen. Dagon – de ‘Vis-god’ van landbouw en voedsel – was populair in die dagen gezien de afbeeldingen die gevonden zijn in de ruïnes van Ninevé. De door een vis uitgespuugde boodschapper van het aanstaande Godsgericht over mens en beest kon rekenen op alle aandacht die hij zich maar wenste als profeet.
Drie eeuwen nadat Jona in Ninevé rondliep schreef Berosus, een Babylonische priester uit de derde eeuw voor Christus over het verhaal van Oannes – de Assyrische weergave van de Griekse schrijfwijze voor Jona (Ioannes) – die uit de zee opkwam om Goddelijk onderwijs te geven aan de mensen. Zo werd de komst van Jona en zijn boodschap opgenomen in de geschiedenisboeken en mythologie van de volken.
De ruïnes van Ninevé werden in de negentiende eeuw ontdekt begraven onder twee bergen van bewoningsresten waarvan een de Arabische naam ‘Nabi Yunus’ droeg (Profeet Jona).
Ook in de koran en de islamitische geschiedenis speelt Jona een grote rol als profeet. Dezelfde gebeurtenissen worden genoemd maar de boodschap van Jona en de uitwerking is totaal anders.
Gedicht
And Jonah stalked to his shaded seat
And waited for God to come around to His way of thinking
And God is still waiting for a host of Jonahs
In their comfortable houses to come around to His way of loving.
En Jona sloop naar zijn beschaduwde stoel,
en wachtte tot God zich aan zou sluiten bij zijn manier van denken.
En God wacht nog steeds op een leger van Jona’s,
in hun comfortabele huizen om mee te gaan in Zijn manier van liefhebben.
(Dominee Thomas Carlisle (1913-1992))
De gelezen preek is van ds. M. Golverdingen